Diễn Ca Họ Lê Quý
Khải Định – Đinh Tỵ niên - Nhuận Nhị Nguyệt Nhập
(Cụ Kép Sơn sáng tác tháng 2 nhuận năm Đinh Tỵ Triều vua Khải Định(1)
(Tháng 3 năm 1917)
|
1. Thất Thế Tôn- Nhị khóa tài -Công- Công tân soạn Quốc âm
|
Khi nhà hạ, xét trong Gia phả,
Mấy trăm năm, cây cả chồi cao.
Thịnh, suy, suy, thịnh hay sao,
Những điều trông thấy mà ngao ngởn lòng.
|
2. Mở trên đường hoàng, linh động cả mấy trăm năm
|
Nhớ từ thuở Lê Trung Hưng trước (2)
Diên Hà ta, Cụ Dưỡng nghiệp nông (3)
Ra đồng gặp một Phu công,
Mang người con trẻ, vốn dòng Đế Vương.
Rằng họ Lý, quý hương Đình Bảng (4)
Sau dời về, Mãu quán Vị Dương (5)
Cải bùi, cũng vẫn như thường,
Nạn nhân tị nạn, qua đường ta đây.
Nhà cụ Dưỡng, đường ngày thịnh vượng,
Xin Phụ công, mà rước làm con
Cụ ta, vừa sáu tuổi tròn
Yêu về hiền hậu, như còn giống xưa.
|
5. Nhà giầu, hiếm hoi. Đón được một người hiền hậu, ai mà chẳng yêu
|
Bà cụ Dưỡng, tuổi vừa đương trẻ,
Thời mấy năm, cũng đẻ hai giai(1)
Trời cho, cụ Dưỡng lâu dài,
Lối vào, Lương xá buộc hai em vào(2)
|
6. Cụ Dưỡng về rồi, cụ Bà tái, mang cả hai em sang Hương xá không về. Cảnh ấy khó sử đấy.
|
Đương con bình địa, ba đào thêm ngán,
Lấy ai mà, cai quản gia môn.
Dưới điền sản, trên Tổ tôn.
Làm sao giữ được, bản căn chu toàn.
Chỉ ân hận, tram chiều vì nghĩa,
Tìm hai em trả lại sản, điền (3)
Nhớ công cha, mẹ nuôi anh,
Bây giờ, giữ lấy gia thanh làm đầu.
|
8. Lòng thực hiện hậu, ở cũng hiền hậu
|
Này, sản nghiệp trước đầu còn đấy,
Cửa cha xưa, nhận lấy chia đôi.
Anh thời, một mực xin thôi
Tính công dưỡng dục, hậu rồi tham chi.
|
9. Nghe nhời hiện hậu, ai chẳng động tâm
|
Hai em khóc, xóa đi đặt lại,
Đền công danh, mà lại chia ba
Cụ ta, nhận chút gọi là
Ba sào, ba miếng ruộng nhà mấy ao.
|
10. Mấy chương hậu, vấy được tình cảm như chiêm ngưỡng, đọc khúc chẩy nước mắt.
|
Vậy mới biết, phúc nào bằng thế,
Xét trong đời, chưa dễ có hai
Mấy người trọng nghĩa, khinh tài.
Mấy đời mà chẳng cành dài, quả sai.
|
11. Thuyết lý chúc tụng, để ngẫu khuyến miễn văn thế tân
|
Ta, con cháu thời ai cũng vậy,
Phải chầm lòng, giữ lấy làm gương.
Chẳng rầy, là biến, là thường,
Chữ tài chữ nghĩa cho tường kẻo sai.
|
12. Gương vẫn soi đấy, chớ thấy của mà tối mặt vào
|
Cụ Nhị thế, kẻ giai là rốt (1)
Mà tầm Long, lại một những tài (2)
Lo toan về việc Tiên hài (3)
Tự Tân, Nội Lãng, để hai ngôi liền (4)
|
13. Đã có phúc, nhưng cũng phải có công. Tìm việc ấy thực là lao nhưỡng lắm
|
Nào ai biết, Hoàng Thiên cho phúc
Mấy lâu mà, khí lại sinh nhân.
Mộc Hoàn ấy, thực linh thần(1)
Đầu thai, mà lại vẫn Dân kính thờ(2)
|
14. Đất Yên lũ để 3 năm, Nội Lãng để 3 tháng rồi mấy sinh cụ
|
Ba mươi mốt biển cờ Tiến sỹ (3)
Sáu mươi năm, phụng thị tử thần.
Đã Quốc Lão, lại sinh Thần,
Quang tiền, dụ hậu, mười phân vẹn mười,
15. Thực hoàn danh, hoàn phúc. Chẳng kém gì ông Quách (5)Thử Nghi
|
Lại giai, gái nhờ trời hai chục(4)
Giai làm quan, gái lấy chồng sang(5)
Tám giai, năm thực hiển vinh(6)
Khôi khoa lẫm liệt, thời quan Bảng đầu
|
16. Đến cụ Bảng mà đủ các ông, các bà
|
Thực nhân đức với dân muôn kể,
Thực là người, tuyệt thế thông minh
Thức thời, Hương, Hội đán Đình
Tam nguyên, cập đệ, cờ vinh quy hoành.
Còn đến đận, làm quan, sang sứ,(1)
Việc ấy thời, Quốc sử biến niên.
Chỉ ngay, mấy bộ thư truyền,(2)
Hơn người, kính mộ, sao biên rất cần.
Nhờ tiếng cụ, có phần danh giá,
Chỉ e mình, hèn hạ vô tài.
Làm sao, giữ được thư tài,
Gắng công bồi sức, dễ ai hơn mình.
|
19. Thế, thời có cơ lại lẫm liệt
|
Phúc cụ Thuỷ cao như đình, như núi,
Công cụ Nhì, lăn lội làm sao.
Phúc thời, Trời cũng mang vào,
Đời ba, đời bốn biết bao nhiệu nhờ. (3)
|
20. Thu thích bốn đời, đủ mà có phép
|
Sau đến lúc Quốc sơ, Hoàng Nguyễn,
Cụ đời năm, có Tiếng phù Lê (1)
Suy cơ, Cụ đã trót về (2),
Bỗng đâu lại có, Chỉ cờ triệu ngay (3)
|
21. Lê phù năm đời Tây Sơn, mây đến gia Long 10 năm. Độ ấy lâu đấy. Cụ gặp vua tuổi đã sáu mươi
|
Bất đắc dĩ, kén ngày thượng mã,
Vừa đến kinh, vua đã ban chào.
Ân cần, kính trọng làm sao,
Gia quan Đông các, đón vào Triều trong.
|
22. Cụ Bảng có tiềng thông minh. Mọi việc vua nghe Cụ lúc triệu đòi mang theo cả sách.
|
Cũng nhờ có, tiền công danh giá,
Thầy Diên Hà, tiềng cả, quyền chuyên.
Sơn lăng, tượng địa mấy niên,
Nhật thời, tấu đối, di biên còn nhiều.
|
23. Cụ cụng thực thông minh. Vua hỏi đâu, tâu đấy, nói sao có vậy. Đến ai mà chẳng phải yêu.
|
Đương gặp hội, tân triều sáng thuỷ,
Đã đắc quân, lại vị Quốc Sư.
Thế mà, đương thịnh lai suy,
Ai thời nối nghiệp, ai thời kế chân.
|
24. Người đương kiện, mà Cụ là thuỷ thần mạng sinh. Quá trường là vậy
|
Kia những độ, ngồi trên mình tượng,
Trong thuyền rồng, cũng trong Diễm Hà.
Triều đình chi thiếu ai mà,
Thuỷ thần lại thế, thế mà không hay.
|
25. Có tài gì mấy được thế?, ai kiên là trở. Trời cho Đức Gia Long tràng trị. Nghĩ cũng chẳng có việc chi.
|
Ấy căn bản, phải ngày như thế,
Kém tài bồi, chưa rễ tốt tươi.
Sinh ra những sự mắc cười,
So xem đời trước, thua mười, kém trăm.
|
26. Đất có tuấn, nhận có vận. Gặp lúc vận đất như thế, có tài cũng khóhay.
|
Vắt tay thử, đêm nằm mà nghĩ,
Thịnh vì đâu, mà bĩ vì đâu.
Tính cho đến đũa đến đầu,
Nào là con cháu, công hầu những ai?
|
27. Bĩ cực ắt là thái lai. Chớ thầy sóng cả mà ngã tay cầm chèo.
|
Phải tu tỉnh, cả trai lần gái,
Giai hiền lành, gái phải nhu hoà.
Ngẫm xem gia thế người ta,
Mạnh nhờ phúc ấm, cá bà phúc to.
|
28. Truyền xuống tiềng đàn bà, có chứng mới đích.
|
Chẳng tin thế, hỏi dò bốn mặt,
Mẹ hiền lành, con ắt sang giầu.
Nhưng thôi, chẳng ngẫm ở đâu,
Thử xem gia phả, trước sau thế nào.
|
29. Con cháu học ở các Cụ, để mà giữ lấy Gia pháp.
|
Bà cụ Thuỷ, họ Đào hàng xã,(1):
Lúc hôi môn sự đã giai thành,
Sinh ra giai, gái tám nghành (2):
Chẳng hiền, sao được non xanh rõ ràng.
|
30. Cả một họ can cháu có ngoài nghìn người. Chưa lẫm liệt là chi, nhưng cũng đủ sóng hợp mấy đời. Cụ chẳng hiền lành, sao được thế?
|
Bà cụ Phạm, con Quan Tướng Nái(3),
Thấy cụ Nhì, kính ái cho không(4):
Hai giai, ba gái thong dong,(5):
Thực là có tiềng ở trong vùng này.
|
31. Quan tướng Nái làm Phụ quốc công thương tướng quân. Tài xem tướng, thấy cụ ta tốt, mang gả con gaíi cho.
|
Cụ Ngô Thượng, từ ngày thơ ấu(6):
Về Thổ Hoàng, nương tựa cùng bà(7).
Cụ ta, cũng học đó mà,
Diên Hà, duyên hạ, sự ra lạ lùng.
|
32. Cụ Thọ được tám mươi sáu tuổi? Lúc ấy mấy người bốn tuổi. Cụ ông ba mươi mốt tuổi đã đỗ làm hương cống rồi.
|
Cờ Tiến sỹ, cũng trong năm ấy,
Xe vu quy, lại thấy qua sông
Đặng khoa đại, tiểu trùng phùng,
Cụ bà họ Phạm, bõ công đợi chờ(1)
|
33. Bà cụ thọ tám mươi mốt tuổi. Lúc ấy cụ sáu mươi ba tuổi.
|
Cây lúc ấy, đương sung xanh tốt,
Cụ Trương về mười một ông, bà(2)
Hiển vinh rút lại một nhà,
“Phúc đức tại mẫu, người ta nói dành.
|
34. Bà cụ cũng thực hoàng danh, hoàng phúc. Hưởng phúc cụ ông. Hưởng phúc các cụ con, hưởng phúc đến các cụ cháu
|
Còn trong họ, các ngành cũng thế,
Vun nhiều thời, có dõi non cao.
Chao sao, mẹ lại làm sao,
Chu ngôn, sáng đức, nhẽ nào còn mong.
|
35. Thế ấy đàn bà phải miễn
|
Phải còn trong gia phả.,
Những cảnh nao, đều tại vì sao.
Tốt tươi, thời tại thế nào,
Ngắm trên đời trước, nghĩ vào đời ta.
Sự còn đó, có trừ khi lắm,
Hay thời theo, dở ngẫm mà chừa.
Ngày nay, ngẫm lại ngày xưa
Thế là tu tỉnh, có thừa làm gương.
Người dịch : Lê Hữu Tiên
Sưu tầm, ghi chép: Lê Quý Châu – Lê Quý Thuận
Hiệu chỉnh, biên soạn, chú giải: Lê Quý Văn,
Đời 10, Chi cụ Hằng